Poetsen met een beugel: de plekken die kinderen missen

Snel antwoord: Met een vaste beugel blijft plak achter op drie plekken: rond de brackets, onder de draad en langs de tandvleesrand. Een gewone poetsbeweging komt daar niet. Ga eerst met een ragertje onder de draad door en poets daarna twee minuten langs elke bracket, van boven en van onderen. Twee keer per dag.

Er is een moment dat in bijna elk gezin met een beugel terugkomt. Kwart over negen, je kind staat al bij de trap, en jij vraagt of er echt gepoetst is. Ja hoor. En je weet het niet zeker.

Dat je daarover botst betekent niet dat je te streng bent. Poetsen met een vaste beugel is oprecht moeilijker geworden, en de meeste kinderen poetsen niet slecht uit onwil, maar omdat ze de verkeerde beweging maken. Hieronder lees je waar de plak blijft zitten en hoe een avondbeurt eruitziet die wel werkt.

Een vaste beugel bestaat uit slotjes (brackets) die op de tanden geplakt zitten, met daardoorheen een veerkrachtige draad. Voor een tandenborstel is het gladde vlak van de tand daarmee opeens een hindernisbaan.

Tandplak is de zachte, witachtige laag bacteriën die zich elke dag opnieuw vormt. Plak hecht zich het liefst waar een borstel niet komt en niets langsschuurt. Een beugel voegt precies zulke plekken toe: de rand rondom elk bracket, de ruimte onder de draad, en de smalle strook tussen bracket en tandvlees.

Een gewone, horizontale poetsbeweging glijdt over de brackets heen. De voorkant van het slotje glimt, de randjes eromheen niet, en voor je kind voelt dat af als klaar. Laat het zelf voelen: met de tong over de tand vlak boven een slotje. Dat ruwe laagje is de plak.

In de praktijk zien we steeds dezelfde vier plekken:

1. De rand boven en onder elk bracket. Vooral de bovenrand, tegen het tandvlees aan. Daar moet de borstel schuin naartoe, niet er recht overheen.
2. Onder de draad. Hier komt een gewone borstel niet. Dit is het domein van het ragertje.
3. De achterste kiezen en de ringetjes eromheen. Ver weg, lastig te zien, snel afgeraffeld.
4. De binnenkant, aan de tongzijde. Wordt overgeslagen omdat je er niets van ziet.

Een simpele gewoonte helpt daarbij: laat je kind elke keer aan een andere kant beginnen. Wat als laatste komt, krijgt vaak de minste aandacht.

Het Nederlandse cariëspreventie-advies noemt kinderen met een beugel apart als groep om op te letten. Er gaan twee dingen mis, op verschillende snelheden.

Ontstoken tandvlees, binnen dagen tot weken. Blijft plak langs de tandvleesrand liggen, dan raakt het tandvlees geïrriteerd: rood, wat dikker, en het gaat bloeden bij het poetsen. Daar zit een valstrik in, want veel kinderen mijden die plek juist omdat het bloedt. Het goede nieuws: in dit stadium herstelt tandvlees meestal zodra er weer volledig gepoetst wordt.

Witte ontkalkingsvlekken, over weken tot maanden. Bacteriën in de plak maken zuur, en dat zuur lost mineralen uit het glazuur op. Waar de plak lag ontstaat een dof, krijtwit vlekje. Zo'n ontkalking is een voorstadium van een gaatje, maar dat is niet wat de meeste indruk maakt. Het punt is dit: die witte randjes tekenen zich af rondom de plek waar de brackets zaten, en ze zijn er nog op de dag dat de beugel eraf gaat.

Dat is meestal het enige argument dat bij een tiener echt binnenkomt. Niet gaatjes over tien jaar, maar vlekjes die je straks ziet als je lacht.

Een garantie kunnen we niet geven, en die geven we dus ook niet. Goed poetsen maakt de kans op deze schade wel een stuk kleiner, en het is verreweg de belangrijkste factor die je zelf in de hand hebt. Wat een orthodontische behandeling verder met zich meebrengt, staat op onze pagina over risico's en ongemakken.

De algemeen aanvaarde tandheelkundige richtlijn is twee keer per dag twee minuten poetsen met fluoridetandpasta. De Nederlandse orthodontierichtlijn heeft daarnaast een vast poetsschema voor beugeldragers, en dat begint niet met de borstel.

1. Spoel je mond met water. Zo gaan de grove etensresten eruit.
2. Ga eerst met het ragertje onder de draad door. Steek hem onder de draad, beweeg van het ene slotje naar het andere, en telkens vanaf het tandvlees richting de rand van de tand. Alle tanden en kiezen, boven en onder.
3. Poets de bovenkaak in drie richtingen. Zet de borstel bóven de draad en beweeg richting het tandvlees. Dan opnieuw boven de draad, maar nu naar de draad toe. Dan ónder de draad, ook naar de draad toe. Blijf per tand ongeveer tien tellen op dezelfde plek.
4. Doe de onderkaak op precies dezelfde manier.
5. Poets daarna de binnenkant en de kauwvlakken. Neem de tandvleesrand daarbij mee. Bloedt die, dan is dat een reden om juist rustig door te poetsen.
6. Spuug de tandpasta uit. Of je daarna naspoelt met water, mag je zelf weten: het Nederlandse cariëspreventie-advies laat die keuze vrij.
7. Controleer met de tong. Voelt een tand nog ruw rondom een slotje, dan zit daar nog plak.

We noemen bewust geen merken, want de techniek doet meer dan het product.

• Een tandenborstel met een kleine kop en zachte haren. Die komt beter tussen de beugelonderdelen.
• Ragertjes (interdentale borsteltjes) in de juiste maat. Het belangrijkste extra hulpmiddel bij een vaste beugel. Te dun raakt niets, te dik past niet. Vraag bij de controle welke maat past.
• Een monddouche komt bij het poetsen, niet in plaats daarvan. Het Nederlandse cariëspreventie-advies noemt een monddouche als een van de manieren om dagelijks tussen tanden en kiezen te reinigen, naast de twee poetsbeurten. Rond brackets en onder de draad geeft een ragertje meer grip op plak die vastzit.

Dat juist het ragertje de zwakke plek is, blijkt uit onderzoek. In een Nederlandse studie onder 393 tieners met een vaste beugel poetste 88 procent lang genoeg, maar gebruikte maar iets meer dan de helft een ragertje.

De orthodontierichtlijn adviseert beugeldragers naast het poetsen óf één keer per dag een fluoridemondspoeling, óf een tandpasta met een hogere fluoridewaarde. Wat bij jouw kind past, bespreek je met de tandarts of tijdens een controle bij ons.

• Maak de avondbeurt het moment dat telt. 's Nachts loopt de speekselproductie terug, dus wat blijft zitten, zit er het langst.
• Laat zien in plaats van herhalen. Kleurtabletjes of een foto met de telefoon werken beter dan de tiende keer vragen of er gepoetst is.
• Kijk tien seconden mee, niet twee minuten. Het Nederlandse advies is om bij kinderen de hele basisschoolperiode 's avonds na te poetsen. Bij tieners werkt een korte check zonder commentaar beter dan toezicht.
• Accepteer dat het schuurt. Bij vrijwel elk gezin doet het dat een tijdje.

Onze praktijk zit in centrum Amsterdam, aan de Teniersstraat vlak bij het Museumplein. Lotte Meereboer is tandarts gespecialiseerd in orthodontie (Drs. MSc Orthodontics) en behandelt kinderen, tieners en volwassenen.

Omdat we beugelpatiënten met vaste tussenpozen terugzien, kijken we bij elke controle mee naar tandvlees en glazuur, niet alleen naar de stand van de tanden. Zien we plak of een beginnende ontsteking, dan laten we ter plekke zien hoe die plek wel schoon wordt. Zonder verwijt, want vrijwel iedereen heeft die uitleg een keer nodig. Hoe een afspraak verloopt, lees je op de pagina over onze consulten en over de kliniek.

Hoe vaak en hoe lang moet mijn kind poetsen met een beugel?

De algemene tandheelkundige richtlijn blijft twee keer per dag twee minuten met fluoridetandpasta. Met een vaste beugel komt daar het ragertje bij, meestal één keer per dag. Poetsen na elke maaltijd is niet nodig, volledig poetsen wel.

Het tandvlees van mijn kind bloedt bij het poetsen. Moet het zachter?

Bloeden komt bij een beugel meestal door plak langs de tandvleesrand, niet door te hard poetsen. Juist die plek rustig en volledig schoonmaken is de oplossing. Houdt het na twee weken goed poetsen aan, laat het dan nakijken.

Gaan witte vlekken weer weg als de beugel eraf is?

Meestal niet helemaal. Een heel vroege ontkalking kan deels herstellen, maar een duidelijke witte vlek blijft in de regel zichtbaar. Er zijn behandelingen die ze minder op laten vallen, al is voorkomen eenvoudiger.

Is een monddouche genoeg in plaats van ragertjes?

Niet als vervanging van poetsen. Als dagelijkse reiniging tussen de tanden wordt een monddouche in het Nederlandse advies wel genoemd, naast poetsen. Rond brackets en onder de draad blijft een ragertje het middel met de meeste grip.

Is een elektrische tandenborstel beter bij een beugel?

Niet automatisch. Beide werken, mits de techniek klopt en er lang genoeg gepoetst wordt. Kies wel een kleine kop en zachte haren.

Wil je meer weten of een vrijblijvend consult aanvragen? Neem contact op met onze praktijk in Amsterdam.