Overbeet, open beet of kruisbeet: wat betekent dat?

Snel antwoord: Dit zijn namen voor de manier waarop je boven- en ondertanden op elkaar sluiten. Bij een overbeet steken de bovenvoortanden ver over de ondertanden, bij een diepe beet bedekken ze die te ver, bij een open beet raken de voortanden elkaar niet, en bij een kruisbeet sluiten boventanden binnen de ondertanden. Niet elke afwijking hoeft behandeld te worden.

Meestal hoor je zo'n woord terloops. De tandarts zegt iets over een open beet of een kruisbeet, en je staat al bij de balie voor je bedacht wat dat betekent.

Hieronder lees je per beetafwijking wat het woord betekent, wat je er in de spiegel van kunt zien en waarom het over meer gaat dan hoe het eruitziet. Kanttekening vooraf: dit artikel legt woorden uit, het stelt niets vast. Wat er aan de hand is, blijkt uit kijken en meten in de stoel.

Behandelaars meten je beet in twee richtingen:

• De afstand naar voren tussen de boven- en ondervoortanden heet in vaktaal de overjet.
• De overlap naar beneden, dus hoever de boventanden de ondertanden bedekken, heet de overbite.

Het Nederlandse woord "overbeet" wordt voor allebei gebruikt, en daar gaat het vaak mis. Vraag dus gerust na wat er bedoeld wordt.

Wat het is. De bovenvoortanden staan een stuk voor de ondervoortanden. Vaak staat de bovenkaak wat verder naar voren, of staan de boventanden schuin naar buiten.

Wat je zelf kunt zien. Bijt op je kiezen en kijk van opzij in de spiegel. Steken de bovenvoortanden duidelijk voor de ondertanden uit? Sluiten je lippen in rust vanzelf?

Waarom het meer is dan uiterlijk. Dit is de beetafwijking waar het beste onderzoek naar is gedaan, en dat gaat over ongelukken. Voortanden die ver naar voren staan en niet goed door de lip worden bedekt, vangen bij een val of een bal in het gezicht als eerste de klap op. Vermoedelijk telt die lipbedekking zelfs zwaarder dan de afstand zelf. In een groot internationaal onderzoeksoverzicht (Cochrane, 2018) kwam nieuw letsel aan de voortanden voor bij ongeveer 19 procent van de vroeg behandelde kinderen, tegen ongeveer 30 procent bij kinderen die pas later aan de beurt kwamen. De onderzoekers noemen die bewijskracht zelf laag tot matig, en het gaat over kansen in een groep, niet over een garantie voor één kind.

Wat het is. Iedereen heeft een beetje overlap, dat hoort zo. Bij een diepe beet is die overlap naar beneden zo groot dat de ondervoortanden grotendeels of helemaal achter de boventanden verdwijnen.

Wat je zelf kunt zien. Bijt op je kiezen en kijk recht in de spiegel. Zie je nog een deel van je ondervoortanden, of zijn ze weg?

Waarom het meer is dan uiterlijk. Tanden die elkaar bij elke beweging langsschuren kunnen sneller slijten, en in de diepste gevallen raken de ondervoortanden het tandvlees achter de boventanden. Eerlijk over de bewijskracht: dat berust vooral op klinische ervaring en kleinere studies. Slijtage heeft bovendien meer oorzaken dan de beet alleen, zoals zure voeding en maagzuur dat omhoog komt.

De Britse gezondheidszorg deelt het zo in: een diepe beet zonder functionele problemen hoeft normaal gesproken niet om medische redenen behandeld te worden, een diepe beet met functionele problemen wel.

Wat het is. Je kiezen staan op elkaar, maar tussen je boven- en ondervoortanden blijft een opening. Dat heet een open beet in het front. Hij komt ook achterin voor: de voortanden raken elkaar dan wel, de kiezen niet.

Wat je zelf kunt zien. Bijt op je kiezen en kijk of er licht tussen je voortanden door valt. Lukt het niet om een boterham of een appel met je voortanden af te bijten?

Waarom het meer is dan uiterlijk. Wat je met je voortanden zou afbijten, moet ergens anders gebeuren. In kleine vergelijkende studies kauwen kinderen met een open beet minder efficiënt dan kinderen zonder. Ook gaat een open beet vaker samen met vervormde sisklanken, vooral de s. Let wel: dat is een samenhang, geen aangetoond oorzakelijk verband. Het corrigeren van de beet laat een spraakprobleem niet vanzelf verdwijnen, daar is meestal logopedie bij nodig.

Over het ontstaan zijn we voorzichtig. Duimzuigen en langdurig spenengebruik worden consistent in verband gebracht met een open beet, en hoe langer de gewoonte duurt, hoe sterker dat verband. Strikt bewijs dat het één het ander veroorzaakt is er niet. Bij jonge kinderen herstelt de beet na het stoppen vaak grotendeels vanzelf.

Wat het is. Normaal sluiten je boventanden als een deksel om de ondertanden heen. Bij een kruisbeet is dat op één plek of aan één kant omgedraaid: daar bijten de boventanden binnen de ondertanden. Vaak is de bovenkaak dan wat smal.

Wat je zelf kunt zien. Kijk bij het dichtbijten aan beide kanten naar de kiezen. Valt de bovenrij aan één kant naar binnen? Schuift je onderkaak een klein stukje opzij?

Waarom het meer is dan uiterlijk. Dat opzij schuiven is waar behandelaars naar kijken. In vaktaal heet dat een dwangbeet: je kaak raakt eerst ergens en glijdt dan opzij naar een stand waarin de tanden passen. In de Nederlandse vakliteratuur staat dat een onbehandelde eenzijdige kruisbeet met dwangbeet aanleiding kán geven tot een asymmetrische ontwikkeling van kaakgewrichten en gebit. Let op het woord "kan". Of een kruisbeet later tot kaakgewrichtsklachten leidt, is niet aangetoond: de studies spreken elkaar tegen.

Dit is het belangrijkste stuk van dit artikel. Een naam voor iets betekent niet dat er iets moet gebeuren. De internationale tandheelkundige koepel FDI stelt het kort en duidelijk: niet elke beetafwijking hoeft behandeld te worden.

Wat de afweging bepaalt is niet het woord, maar dit:

1. Zijn er klachten? Moeite met afbijten of kauwen, pijn, tanden die stuk gaan of tandvlees dat beschadigt.
2. Dreigt er schade? Bijvoorbeeld voortanden die ver naar voren staan bij een kind dat veel sport, of een dwangbeet die blijft bestaan.
3. Hoe groot is de afwijking? Een licht verschil is iets anders dan een duidelijke.
4. Wat wil jij zelf? Voor volwassenen speelt het uiterlijk vaak mee, en dat is een geldige reden. Alleen: dan is het een keuze en geen medische noodzaak. Zie beugels voor volwassenen.

Veel lichte beetafwijkingen geven nooit klachten en blijven zoals ze zijn. Dat is geen nalatigheid, dat is een verstandige afweging.

Kort gezegd: als je twijfelt, als er klachten zijn, of als je tandarts erover begint. Ga niet zelf meten: de stand van tanden en kaken beoordeel je niet betrouwbaar in de spiegel.

Bij kinderen speelt daarnaast de vraag wanneer het juiste moment is. Dat hangt af van de wisseling en de groei, en daar hebben we een eigen pagina voor: wanneer moet mijn kind naar de orthodontist. Wat er in een eerste afspraak gebeurt, lees je bij onze consulten.

Onze praktijk zit in centrum Amsterdam, aan de Teniersstraat vlak bij het Museumplein. Lotte Meereboer is tandarts gespecialiseerd in orthodontie (Drs. MSc Orthodontics) en behandelt kinderen, tieners en volwassenen.

Bij een eerste afspraak kijken we naar de stand van de tanden én naar hoe de kaken samenwerken: hoe je dichtbijt, of er een dwangbeet zit en of er slijtage is. Daarna hoor je wat we zien en of er iets aan gedaan hoeft te worden. Soms is het antwoord dat het prima zo kan. Blijkt behandeling wel zinvol, dan bespreken we welke soorten beugels in aanmerking komen.

Wat is het verschil tussen overbeet en overjet?

Overjet is de vakterm voor de afstand naar voren tussen de boven- en ondervoortanden, overbite voor de overlap naar beneden. Het woord "overbeet" wordt voor allebei gebruikt, dus vraag na wat er bedoeld wordt.

Is een overbeet erg?

Dat hangt van de mate af. Een lichte overbeet geeft vaak nooit klachten. Staan de voortanden ver naar voren en worden ze slecht door de lip bedekt, dan is de kans op beschadiging bij een val groter. Een reden om het te laten beoordelen, niet om te schrikken.

Kan een open beet vanzelf overgaan?

Bij jonge kinderen bij wie een zuiggewoonte stopt, herstelt de beet vaak grotendeels vanzelf. Bij een blijvend gebit gebeurt dat in de regel niet meer.

Moet een kruisbeet altijd behandeld worden?

Nee, niet automatisch. Behandelaars kijken vooral of de onderkaak bij het dichtbijten opzij schuift en of er schade of klachten zijn. Is dat niet zo, dan kan volgen en afwachten een goede keuze zijn.

Kan ik zelf vaststellen welke beetafwijking ik heb?

Nee, en dat is ook niet de bedoeling van dit artikel. Je kunt wel iets opvallends zien, en dat is een prima aanleiding voor een vraag bij je tandarts of bij ons. De beoordeling gaat via kijken, meten en meestal een röntgenfoto.

Wil je meer weten of een vrijblijvend consult aanvragen? Neem contact op met onze praktijk in Amsterdam.